Niepożądane zachowania, takie jak tkanie, łykawość i krążenie po boksie, występują zarówno u koni sportowych, jak i rekreacyjnych. Nie są wyłącznie problemem estetycznym. Mogą wskazywać na zaburzenia dobrostanu, a przy długotrwałym występowaniu wiązać się z konsekwencjami zdrowotnymi, takimi jak:
- nadmierne ścieranie siekaczy,
- pogorszenie kondycji i utrata masy ciała,
- ograniczenie czasu przeznaczanego na jedzenie i odpoczynek,
- zwiększone ryzyko niektórych kolek,
- uszkodzenia elementów wyposażenia stajni.
Jak wygląda łykawość u konia?
Łykający koń opiera siekacze o stały przedmiot, napina mięśnie szyi i wydaje charakterystyczny odgłos związany z zasysaniem powietrza do górnej części przełyku. Przyczyny tego zachowania nie zostały jednoznacznie wyjaśnione. Najczęściej bierze się pod uwagę współdziałające czynniki: sposób utrzymania, ograniczony dostęp do paszy objętościowej, stres, żywienie oraz indywidualne predyspozycje konia.
Stereotypia utrwalona przez dłuższy czas może się utrzymywać nawet po poprawie warunków bytowych konia. Dlatego nie powinno się polegać wyłącznie na mechanicznym uniemożliwianiu łykania (na przykład zakładaniu łykawki) (Wickens & Heleski, 2010), lecz na rozpoznaniu czynników sprzyjających pojawieniu się lub nasileniu łykawości.
Selen dla koni – jaki ma związek z łykawością?
W badaniu Omidi i wsp. porównano dziesięć koni łykawych z dziesięcioma końmi niewykazującymi tego zachowania. Krew od koni łykawych pobierano w spoczynku oraz podczas epizodu łykawości lub bezpośrednio po nim. Poza poziomem selenu oznaczano również stężenia innych składników mineralnych i parametry związane ze stresem oksydacyjnym.
Definicja
Czym jest stres oksydacyjny?
Stres oksydacyjny pojawia się wtedy, gdy organizm nie nadąża z ochroną komórek przed uszkodzeniami. Selen i witamina E pomagają w tej ochronie.
W praktyce zbyt duży stres oksydacyjny może spowalniać regenerację, osłabiać mięśnie i odporność. Szczególnie narażone mogą być konie intensywnie pracujące, starsze, chore lub żyjące w długotrwałym stresie
Stężenie selenu w surowicy było niższe u koni łykawych niż w grupie kontrolnej, a najniższe wartości odnotowano podczas wykonywania stereotypii. Pozostałe oceniane parametry nie różniły się między końmi łykawymi a nie wykazującymi tego zachowania.
Ważne
Badanie wykazało zależność, ale nie udowodniło, że niedobór selenu powoduje łykawość ani że suplementacja ogranicza to zachowanie. Autorzy wskazali potrzebę dalszych badań nad znaczeniem obserwowanych zmian. Wyniku pojedynczego, niewielkiego badania nie należy traktować jako zalecenia do rutynowego podawania selenu wszystkim koniom łykawym.
Jakie objawy mogą towarzyszyć niedoborowi selenu u koni?
Objawy mogą być nieswoiste i przypominać wiele innych problemów zdrowotnych. Uwagę zwraca się na:
- osłabienie, sztywność lub bolesność mięśni,
- drżenia mięśni i niechęć do wysiłku,
- szybsze męczenie się oraz wolniejszą regenerację,
- pogorszenie wydolności,
- u źrebiąt – żywieniową dystrofię mięśniową, nazywaną chorobą białych mięśni (Merck Veterinary Manual).
Słabsza odporność, problemy rozrodcze czy pogorszenie wyglądu sierści mogą współwystępować z nieprawidłowo zbilansowaną dietą, ale nie są charakterystyczne wyłącznie dla niedoboru selenu. Sam zestaw objawów nie wystarcza do rozpoznania niedoboru.
Czy łykawemu koniowi należy podawać selen?
Nie należy wprowadzać wysokiej dawki selenu tylko dlatego, że koń łyka. Rzeczywista podaż tego pierwiastka zależy od jego poziomu w sianie, paszy treściwej, balancerze i wszystkich stosowanych suplementach. Przed zmianą żywienia trzeba więc ocenić całą dawkę pokarmową.
UWAGA!
Selen ma stosunkowo wąski margines bezpieczeństwa. Łączenie kilku preparatów mineralnych może doprowadzić do przekroczenia dawki, dlatego przed suplementacją należy zsumować selen ze wszystkich źródeł. Szczególnej ostrożności wymagają suplementy zawierające selen i witaminę E (Merck Veterinary Manual).
Jak sprawdzić, czy dieta konia dostarcza odpowiedniej ilości selenu?
Nie wiesz, ile selenu koń otrzymuje z siana, paszy i stosowanych suplementów? Zacznij od oceny całej dawki pokarmowej, a nie od wprowadzenia kolejnego preparatu.
Przed zmianą żywienia:
- sprawdź skład i dzienną dawkę wszystkich pasz oraz suplementów,
- zsumuj ilość selenu dostarczaną z każdego produktu,
- przeczytaj, jak interpretować wynik selenu u konia,
- skonsultuj dawkę ze specjalistą, jeżeli nie możesz samodzielnie ocenić podaży selenu,
- zaplanuj ponowną ocenę po wprowadzeniu zmian.
Praktyczna wskazówka na koniec
Porównaj rzeczywistą ilość podawanej paszy lub balancera z porcją zalecaną na etykiecie. Jeżeli koń otrzymuje mniejszą porcję, dostaje również mniej selenu i innych składników mineralnych, niż przewidziano w dziennej dawce produktu. Nie zwiększaj jednak ilości paszy tylko po to, by uzupełnić selen — w takiej sytuacji trzeba ponownie ocenić całą dietę.
Potrzebujesz kompleksowej oceny diety?
Nie wiesz, czy problemem może być wielkość posiłków, rodzaj paszy albo zbyt mała ilość włókna? Przygotuj informacje o sianie, paszach, suplementach, masie ciała i treningu konia. Podczas konsultacji żywieniowej Żywienia Koni możesz omówić sposób karmienia i kryteria wyboru odpowiedniej paszy. Konsultacja nie zastępuje jednak badania weterynaryjnego, szczególnie gdy kolki nawracają.
Źródła:
1. Omidi A., Jafari R., Nazifi S., Parker M.O. (2018). Potential role for selenium in the pathophysiology of crib-biting behavior in horses. Journal of Veterinary Behavior, 23, 10–14.
2. Wickens C., Heleski R. C. (2010). Crib-biting behavior in horses: A review. Applied Animal Behaviour Science, 128, 1-9.
3. Sarrafchi A., Blokhuis H.J. (2013) Equine stereotypic behaviors: Causation, occurrence, and prevention. Journal of Veterinary Behavior, 8, 5.
4. Nutritional Diseases of Horses and Other Equids – Management and Nutrition – Merck Veterinary Manual
5. Selenium Toxicosis in Animals – Toxicology – Merck Veterinary Manual