Każdy, kto choć przez chwilę miał kontakt z końmi, prędzej czy później spotkał się z określeniem “ochwat u koni”.

Ochwat u koni – czym jest i dlaczego stanowi poważny problem zdrowotny

Ochwat u koni to bolesna choroba kopyt, w której dochodzi do uszkodzenia połączenia między kością kopytową a puszką kopytową. Blaszki tworzywa kopytowego, odpowiedzialne za stabilność kości, tracą prawidłowe ukrwienie i ulegają uszkodzeniu. W efekcie kość kopytowa może się obracać lub opadać, powodując silny ból i kulawiznę. Choroba wymaga szybkiej diagnozy i leczenia, a także działań profilaktycznych, aby chronić zdrowie i komfort konia.

Od kilku lat badania nad ochwatem postępują bardzo szybko, a nowe odkrycia dokonywane są przez cały czas. Tymczasem termin “uszkodzenie blaszek tworzywa” występuje w każdej z definicji i w każdym opisie diagnozy klinicznej. Przyjrzyjmy się więc bliżej budowie kopyta, a następnie mechanizmom powstawania tych uszkodzeń. Zatem – jak i gdzie występuje ochwat u koni?

Ochwat u koni a budowa kopyta

Wewnętrzną powierzchnię puszki kopytowej pokrywają setki cienkich listewek rogowych, przez co wygląda ona jak spód kapelusza pieczarki. Listewki rogowe ściany kopyta splatają się z żywymi blaszkami tworzywa kopytowego, tworząc połączenie kości z puszką. Dla jasności w tekście będziemy używać określenia “listewki” dla twardej rogowej części puszki oraz “blaszki” dla splatających się z nimi ukrwionych fałdów tworzywa kopytowego. To właśnie tam dochodzi do zmian i uszkodzeń, które wywołują objawy ochwatu u konia.

Rola krwi w rozwoju ochwatu u koni

Blaszki tworzywa to żywe struktury, które potrzebują dopływu krwi. Krew zawiera:

* czerwone ciałka, dostarczające tlenu, a zabierające dwutlenek węgla

* białe ciałka (leukocyty), zwalczające infekcje, uwalniające histaminę (czynnik wywołujący stan zapalny), otaczające ciała obce dla organizmu oraz wspomagające proces “sprzątania” fragmentów uszkodzonych komórek

* płytki krwi, odpowiadające za naprawę uszkodzeń tkanek poprzez tworzenie skrzepów w naczyniach krwionośnych oraz strupów na skórze

* osocze – płyn, w którym zawieszone są białe i czerwone ciałka oraz płytki krwi, białka, tłuszcze, sole mineralne, substancje odżywcze i hormony, a także szkodliwe bakterie, wirusy i toksyny.

U stępującego konia każdy krok pomaga w tłoczeniu krwi przez tworzywo kopyta. Krew żylna zabiera ze sobą wszelkie produkty przemiany materii. Choroba Cushinga, wysoki poziom insuliny i kortyzolu we krwi (np. w wyniku przewlekłego stresu) mogą zaburzać ukrwienie. Zmiany w przepływie krwi mają istotne znaczenie dla zapobiegania ochwatowi, leczenia i regeneracji.

Konsekwencje uszkodzenia tworzywa 

Nawet niewielkie uszkodzenia blaszek tworzywa prowadzą do nieprawidłowego przyrostu rogu, deformacji kopyt i kulawizny. Skuteczne leczenie jest możliwe, jeśli zareagujemy odpowiednio wcześnie. Ochwat polega na częściowym oderwaniu listewek rogowych ściany od żywych blaszek tworzywa, przez co napięcie ścięgna zginacza głębokiego palca odrywa i obraca (rotuje) kość kopytową.

Opadnięcie kości to kolejne stadium, w którym zniszczeniu ulega całość połączenia listewkowo-blaszkowego. Kość kopytowa “zapada się w głąb puszki” i naciska na podeszwę, a jeśli jest przy tym zrotowana, może nawet przebić podeszwę.

Główne mechanizmy prowadzące do ochwatu u koni

Zniszczenie zdrowego połączenia listewek z blaszkami może być spowodowane działaniem jednego lub kilku czynników:
* mechanicznych obciążeń (np. długiej jazdy kłusem po utwardzonych drogach)
* stanu zapalnego tworzywa
* zaburzeń wzrostu lub funkcjonowania komórek.

Przeciążenia mechaniczne

Wywołują fizyczne rozerwanie połączenia. Jest to możliwe u koni otyłych, niedożywionych lub intensywnie pracujących na twardym podłożu. Inne przyczyny to stan zapalny, nieprawidłowy wzrost lub obumieranie komórek. Proces destrukcji może zacząć się od niewielkiego uszkodzenia (naderwania) połączenia listewkowego. Płytki krwi naprawiają to uszkodzenie, ale jednocześnie blokują światło maleńkich naczyń krwionośnych. Krew przestaje docierać do tworzywa, a jego komórki zaczynają ginąć.

Stan zapalny

Stan zapalny tkanek powstaje wtedy, kiedy komórki potrzebują dopływu większej ilości krwi do naprawy uszkodzeń, usuwania toksyn lub odpowiedzi na niebezpieczne bakterie lub wirusy. Chroniczny stan zapalny (np. przy chorobie Cushinga lub przewlekłym stresie) trwale osłabia strukturę tkanek, a takie kopyto jest bardziej podatne na ochwat.

Zaburzenia funkcjonowania organizmu

Wszystkie czynniki powodujące zaburzenia funkcjonowania organizmu konia mogą przyczynić się do oderwania listewek ściany kopyta od blaszek tworzywa. Na przykład, koń ze złamaną nogą stale obciąża przeciwną kończynę, przez co kość kopytowa zgniata okalające ją naczynia, odcinając dopływ krwi do tkanek i powodując obumarcie połączenia listewkowego.

Wysoki poziom insuliny (spowodowany nadmiarem skrobi w paszy!) bezpośrednio uszkadza listewki, jednak początkowo bez żadnych objawów choroby. Oglądając kopyto, widzimy poszerzenie linii białej, widocznej pomiędzy podeszwą a ścianą puszki kopytowej. 

Również choroby takie jak choroba Cushinga i insulinooporność, zwykle przyczyniają się do pojawienia się ochwatu.

Ochwat u koni – przyczyny i czynniki ryzyka

Wiemy doskonale, że przejedzenie paszami o wysokiej zawartości skrobi i cukrów prostych prowadzi do przeładowania żołądka, a następnie do fermentacji węglowodanów w jelicie grubym i gwałtownego wzrostu kwasowości w jelicie. Pojawia się wodnista biegunka (objaw zapalenia jelit), ale do ochwatu dochodzi tylko u niektórych koni, więc w oczywisty sposób mamy tu do czynienia z bardziej skomplikowanym mechanizmem rozwoju choroby.
Podwyższony poziom cukru we krwi faktycznie jest czynnikiem wywołującym ochwat (który może się zdarzyć nie tylko u koni jedzących wysokocukrową trawę, ale również wysokoskrobiowe pasze oraz siano bogate w cukry proste).

Czynniki ryzyka

Czynniki niemożliwe do wyeliminowania:

* choroba Cushinga
* genetyczna skłonność do ochwatu
* infekcje.

Czynniki, nad którymi mamy przynajmniej częściową kontrolę:
* przypadkowe przejedzenie wysokoskrobiowymi i wysokocukrowymi paszami treściwymi
* leczenie sterydami
* stres cieplny, przegrzanie
* przeciążenie jednej kończyny
* sepsa.

Czynniki możliwe do wyeliminowania:
* otyłość
* intensywna praca na twardym podłożu
* dieta bogata w skrobię i cukry
* niedobory składników odżywczych i mineralnych
* ograniczenie ruchu
* brak aktywności fizycznej.

Zapobieganie ochwatowi:
* unikanie żywienia wysokoskrobiowymi paszami
* leczenie choroby Cushinga i insulinooporności
* prawidłowa pielęgnacja kopyt.

Zatem kluczowe metody zapobiegania ochwatowi to:
* utrzymanie u zwierzęcia zdrowej kondycji, unikanie nadwagi
* zbilansowana, niskoskrobiowa dieta oparta na dobrym sianie
* niezbyt stresujący, ale aktywny tryb życia
* unikanie intensywnej/szybkiej pracy na twardym podłożu
* zapewnienie odpowiednio elastycznego podłoża w stajni.

Inne artykuły, które mogą Cię zainteresować

Dlaczego diety wysokoskrobiowe zwiększają ryzyko ochwatu?