Zachowania stereotypowe u koni – zagrożenie dla zdrowia
Niepożądane zachowania jak tkanie, łykawość i krążenie po boksie, często występują u koni wyczynowych, a także u wielu koni rekreacyjnych. Poza nieestetycznym widokiem, potencjalnymi zagrożeniem dla infrastruktury stajni oraz problemami z dobrostanem dotkniętych takimi problemami zwierząt, zachowania stereotypowe mają też istotne konsekwencje zdrowotne, takie jak:
- uszkodzenia zębów
- urazy stawów skroniowo-żuchwowych
- osłabienie wydolności
- utrata wagi
- kolki.
Jak wygląda łykawość u koni?
Łykawość to najbardziej problematyczne z zachowań stereotypowych. Koń opiera siekacze na jakimś przedmiocie i z charakterystycznym odgłosem zasysa powietrze do przełyku. Prawdziwa przyczyna łykawości nadal pozostaje nieznana. Niektórzy sugerują, że ma ona związek z niedoborami pokarmowymi lub niewłaściwymi warunkami opieki. Inni uważają, że łykawość jest efektem zaburzeń funkcjonowania organizmu, na przykład obniżonego poziomu antyoksydantów lub nasilonego stresu oksydacyjnego.
Czym jest stres oksydacyjny?
Stres oksydacyjny to stan zaburzenia równowagi pomiędzy ilością wolnych rodników uszkadzających tkanki a ilością przeciwutleniaczy, chroniących organizm przed uszkodzeniami.
Selen dla koni – jaki ma związek z łykawością?
Pierwiastki śladowe, takie jak selen, cynk, magnez i miedź, chronią komórki organizmu przed stresem oksydacyjnym, więc grupa naukowców postanowiła przyjrzeć się hipotezie zakładającej wpływ stresu oksydacyjnego na występowanie łykawości. Aby sprawdzić tą teorię, naukowcy pobierali krew od koni w trakcie lub bezpośrednio po epizodzie łykania, a następnie w czasie odpoczynku. Testowano również grupę kontrolną złożoną z koni, które nigdy nie łykały. Próbki następnie analizowano pod kątem obecności markerów stresu oksydacyjnego.
Ustalono, że poziom selenu w osoczu koni łykawych był znacznie niższy niż u koni z grupy kontrolnej, podczas gdy najniższy z zanotowanych poziomów tego pierwiastka występował w próbkach pobranych od koni w czasie łykania.
Naukowcy stwierdzili, iż wahania poziomu selenu – silnego przeciwutleniacza – mogą mieć znaczenie dla rozwoju łykawości, co po raz kolejny potwierdza teorię o powiązaniu pomiędzy łykawością a nasilonym stresem oksydacyjnym i niedoborami kluczowych pierwiastków śladowych.
Najczęstsze objawy niedoboru selenu u koni:
1. Problemy mięśniowe
-
sztywność i bolesność mięśni
-
szybkie męczenie się podczas pracy
-
drżenia mięśni
-
u młodych koni tzw. choroba białych mięśni
2. Spadek wydolności i kondycji
-
gorsze wyniki sportowe
-
brak energii, apatia
-
trudności w regeneracji po wysiłku
3. Osłabienie układu odpornościowego
-
częstsze infekcje
-
wolniejsze gojenie się ran
4. Problemy rozrodcze
-
obniżona płodność u klaczy i ogierów
-
większe ryzyko problemów okołoporodowych
5. Utrata masy ciała i pogorszenie wyglądu
-
chudnięcie mimo prawidłowego żywienia
-
matowa sierść, gorsza kondycja skóry
6. Zaburzenia związane ze stresem oksydacyjnym
-
większa podatność na zmęczenie i stres
-
możliwy związek z zachowaniami stereotypowymi (np. łykawość)
Niedobory mikroelementów mogą mieć negatywny wpływ na wiele mechanizmów fizjologicznych, dlatego też należy upewnić się, że łykawy koń otrzymuje odpowiednią dawkę wszystkich kluczowych składników odżywczych, w tym niezbędnych pierwiastków śladowych. Większość gleb w Polsce jest dość uboga w ten pierwiastek, a w konsekwencji naturalne pasze również nie będą go zawierały, w więc koń nie otrzyma ich w diecie.
Selen trzeba więc suplementować w odpowiedniej dla danego konia ilości, szczególnie u zwierząt narażonych na silny stres oksydacyjny, jak konie wyczynowe i wyścigowe, klacze i ogiery hodowlane, odsadki oraz młodzież w okresie intensywnego wzrostu.
Jeśli u naszego konia występuje silny niedobór selenu, warto pomyśleć o suplementacji preparatem o wysokim poziomie tego pierwiastka, zawierającym również dużą dawkę witaminy E, która współdziała z tym pierwiastkiem w procesach ochrony przed wolnymi rodnikami.
Profilaktycznie można podawać koniowi dobrze zbilansowany pod względem mineralnym balancer do paszy, na przykład GAIN Stud Care 32 dla koni hodowlanych lub GAIN Cereal Balancer, jeśli koń dostaje głównie owies. Trzeba przy tym pamiętać, aby ściśle trzymać się dawek, ponieważ nadmiar selenu jest równie szkodliwy jak niedobór.
Na co warto zwrócić uwagę?
Objawy niedoboru selenu często mogą przypominać inne problemy zdrowotne. Dlatego kluczowe jest:
-
wykonanie badań krwi
-
ocena dawki pokarmowej
-
konsultacja z weterynarzem lub dietetykiem koni
Sposób utrzymania i opieki nad koniem również gra istotną rolę w ograniczaniu niepożądanych zachowań. Uważa się, że udostępnianie zwierzęciu zabawek, stały i nieograniczony dostęp do siana lub pastwiska, możliwość utrzymywania kontaktu wzrokowego z innymi końmi lub długotrwały pobyt na padoku w grupie innych koni, znacznie poprawiają zachowanie koni dotkniętych łykawością.
*Omidi, A., R. Jafari, N. Saeed, et al. 2018. Potential role for selenium in the pathophysiology of crib-biting behavior in horses. Journal of Veterinary Behavior 23:10-14.
